Beyin veya omurilik yaralanması, inme, multipl skleroz (MS) ve tamamlanmamış felç gibi durumlar; kaslarda kuvvet ve fonksiyon kaybına yol açarak hareket ve yürüme yeteneğini kısıtlayabilir. Fonksiyonel elektriksel stimülasyon (FES), bu tür durumlarda rehabilitasyona yardımcı olmak amacıyla kullanılan bir yöntemdir.
Fonksiyonel Elektriksel Stimülasyon Nedir?
FES, beyin veya omurilik hasarı nedeniyle felçli ya da zayıflamış bir kasa küçük düzeyde elektriksel uyarı uygulanan bir yaklaşımdır. Uygulanan elektriksel yük, ilgili kasın kasılmasını sağlar; bu kasılma da eklemin hareket etmesine yardımcı olur. Böylece kaybolan ya da zayıflayan bir hareketin yeniden ortaya çıkması desteklenebilir.
FES uygulaması, hareket bozukluğunun türüne ve kişinin durumuna göre planlanır ve uzman hekim değerlendirmesi, reçetesi ve raporu doğrultusunda yürütülür.
FES Cihazları Nasıl Çalışır?
Yürüme sırasında ayağın ön kısmını yeterince kaldıramama durumu (düşük ayak), inme, beyin hasarı, MS veya merkezi sinir sistemi hastalıklarına bağlı olarak görülebilir. Bu durum için kullanılan FES cihazları genellikle diz altına takılan bir manşet biçimindedir; bazı uygulamalarda buna bir uyluk manşeti de eklenebilir.
Cihazın çalışma prensibi şöyle özetlenebilir:
- Ayakta durulurken ve ayak yere tam temas ederken uyarı verilmez.
- Cihaz içindeki jiroskop ve ivmeölçer, cihazın konumunu algılayarak adım atıldığını belirler.
- Adım aşamasında elektrotlar, ayağın ön kısmını kaldıran kaslara giden sinirleri uyarır.
- Böylece yürüme sırasında ayak ve parmaklar kontrollü biçimde kaldırılır ve sallanma evresi desteklenir.
- Ayak yeniden yere temas ettiğinde uyarı durur.
Bu döngü, yürüyüş paterninin daha akıcı ve daha güvenli hâle gelmesine katkıda bulunabilir ve düşme riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Hangi Fonksiyon Kayıplarında Değerlendirilir?
FES sistemleri farklı fonksiyon kayıpları için değerlendirilebilir:
- Alt ekstremite (yürüme): İnme, beyin hasarı, MS, serebral palsi veya tamamlanmamış felç gibi durumlara bağlı düşük ayakta, yürüme sırasında ayağın kaldırılmasını desteklemek amacıyla kullanılabilir; bu yaklaşım alt ekstremite rehabilitasyonunun bir parçası olarak değerlendirilebilir.
- Üst ekstremite (el fonksiyonu): İnme, travmatik beyin hasarı veya kısmi omurilik yaralanması sonrası el fonksiyonunun kısıtlandığı durumlarda, nesneleri kavrama ve tutma gibi günlük hareketlerin desteklenmesine yardımcı olabilir ve üst ekstremite rehabilitasyonu kapsamında ele alınabilir.
Rehabilitasyon Sürecindeki Yeri
FES, tek başına bir tedavi değil; genellikle bütüncül bir rehabilitasyon programının parçası olarak değerlendirilen bir yöntemdir. Uygulamanın uygunluğu, planlanması ve süresi kişiden kişiye değişir; bu nedenle karar, ilgili uzman hekimin klinik değerlendirmesine ve raporuna dayanır. Sürecin fizyoterapi ve düzenli takip ile birlikte yürütülmesi, elde edilebilecek fonksiyonel katkı açısından önem taşır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurmanız gerekir.
