Önemli Bilgiler

Uygulama Öncesi Dönemi: Amputasyon sonrası süreç, kişinin gerek mental gerekse fiziksel yönden protez kullanımına hazırlandığı bir süreçtir. Bu aşama da psikolojik, fiziksel ve uzuv eksikliğinin giderilebileceğini ifade eden sözlü terapiler oldukça önemlidir.

Protez Seçimi: Günümüz teknolojisinde her yaş ve aktivite grubuna özel protez uygulamaları ve ürünleri hazırlanmaktadır. Bu açıdan doğru kişiye doğru protez parçalarını seçmek uygulamanın başarısı ve kullanıcı memnuniyeti açısından oldukça önemlidir.

İlk Protez Uygulaması: En iyi protez, kişiye en uygun, belli bir süre denenmiş ve kullanıcının memnuniyetini kazanmış protezdir. Özel materyallerle hazırlanmış geçici test protezleri ve kalıcı protezlerde farklı özellikte komponentleri denemek en iyiye ulaşmada en güvenli yoldur.

Protezlerin Bakımı: Kullanıcının protezini iyi tanımaması, çoğu zaman yaşanılan sıkıntıların başlıca nedenidir. Temizliği, muhafaza koşulları, periyodik bakımları konusunda kullanıcı muhakkak bilgilendirilmelidir.

Uygulama Öncesi Dönem

Amputasyonu izleyen operasyon sonrası dönem çok önemlidir. Doğru zamanda doğru önlemlerin alınmasıyla çoğu zaman sonradan meydana gelebilecek komplikasyonlar ve proteze adaptasyonu olumsuz etkileyecek sebepler ortadan kaldırılabilir.

Amputasyon cerrahisi sonrası iyileşme bozuklukları ve enfeksiyon her zaman yüksek risk grubundadır. Dolayısıyla her gün yara takibi çok önemlidir. Yara çevresinde ağrılı durum ve cildin kızarması istenmeyen belirtilerdendir.

İlk dönemde ödemi azaltmak için bandaj uygulamaları veya kompresyon çorapları çok önemlidir. Mümkünse fizik tedavi, psikoterapi ve ergo terapi ameliyat sonrası en erken süreçte başlamalıdır.  Bu süreçte başlıca amaçlar;

  • Hareket gücünü, dayanıklılığı ve eklem hareket açıklığını arttırma,
  • Eklem bölgesindeki kaslarda olası gerginlikleri engelleme,
  • Protez kullanmaya başlamadan önce günlük işlerde bağımsız hareket edebilmeyi sağlama,
  • Günlük yaşam becerilerini geliştirme,
  • Ampütenin ve ailesinin yaşam içindeki engelleri aşmalarında pratik yollar geliştirmelerine yardım etme,
  • Cilt ve protez bakımına ilişkin eğitimleri verme,
  • Protezin tanımına ve uygulama süreçlerine dair bilgiler sunma,
  • Cerrahi kesi bölgesinde his duyarsızlaştırma; Ampütasyon sonrası ameliyat bölgesinde ağrılı aşırı hassasiyet gözlenebilir. Bu ilk dönemde bandaj uygulamalarını ve daha sonrasında protez kullanımını olumsuz etkileyebilir. Özel ağrıyı giderici duyarsızlaştırma egzersizleri ile bu rahatsızlık hissi azaltılabilir.
  • Fantom Ağrısı–Hissi: Fantom ağrısı, ampütasyon sonrası dönemde sıklıkla görülen, uzvun kesilmiş olan bölümünde genellikle gerilme veya yanma şeklinde hissedilen bir patolojidir. Zaman zaman ortaya çıkabildiği gibi sıklıkla ve şiddetli seyrettiği durumlarda olabilir. Birçok kişide bandaj uygulamaları ve akabinde protez kullanımına başlanmasıyla ortadan kalktığı görülmüştür. Devam ettiği durumlarda nörolojik tedaviler, fiziksel rehabilitasyon ve nadiren cerrahi yöntemler tedavinin devamıdır.

Protez Seçimi

Uzuv kaybından sonra hissedilen en can sıkıcı sorudur bundan sonra ne olacağı. Birçok kişinin ilk düşündüğü şey artık hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağıdır.
Bir bakıma da ‘hiçbir şeyin aynı olamayacağı’ doğru bir varsayımdır. Ampütasyon sonrası dönemden protez uygulamasının tamamlandığı sürece kadar hemen her şey yeni gerçeklikle birlikte yaşamak üzerine kurgulanmıştır. Eksik olan uzvun görevini bir diğer uzuv ekstra çalışarak telafi eder. Fiziksel rehabilitasyon tanışmak zorunda kalacağımız bir tıp dalı olabilir bu süreçte. Psikolojik yönden beynimiz bu eksikliği kabulleninceye kadar daha bir temkinli ve dikkatli hareket ederiz. Belki kısa bir süre psikolojik destek çok rahatlatıcı olabilir. Ve en sonunda kaybınızın yerini doldurmak üzere size özel hazırlanan protezinizle birlikte yaşamaya alışma dönemi. Onun bakımı, değiştirme zamanı geldiğinde yaşatabileceği sorunlar, sizin ve proteziniz arasındaki bağ. Yepyeni bir hayat sizi bekliyor. Belki hiçbir şey eskisi gibi olmayacak ama tüm ekibimizle tek gayemiz sizi hayatta kaldığınız yerden devam ettirebilmek. Proklinik ailesi ile engelsiz yarınlara ilk adımı atın.

İlk Protez Uygulaması

Geçici Protez veya Test Protezi

Kalıcı protez hazırlanmadan önce;

  • Güdükteki olası hacim ve şekil değişiklerini (zayıflama-ödemin inmesi) telafi edilebilecek,
  • Kişiye en uygun protez parçalarını seçmede yardımcı olacak,
  • Kısa hazırlanış süresiyle bir an önce ayağa kalkmayı sağlayacak protez uygulamasıdır.

Kişiye Uygun Protez Seçimi

Günümüz teknolojisinde protez uygulamasında kullanılacak her bir parçanın onlarca alternatifi mevcuttur. Farklı parça seçenekleri görsel, fonksiyonel ve hatta yöntemsel farklılıklar içerir. Basit bir örneklemeyle diz ekleminin yerine kullanılacak bir protez parçasının hidrolik, pnömatik, mekanik ve elektronik olarak onlarca farklı fonksiyonel kalitede seçeneği çıkartılabilir. Dolayısıyla öncelikle protez kullanıcısının;

  • Yaşı
  • Kilosu
  • Aktivite Derecesi (Kişinin genel kondisyonu)
  • Güdüğünün durumu
  • Sosyal-İş yaşantısı
  • Özel faaliyetleri (sportif, kültürel v.s)
  • Yaşadığı coğrafya (arazinin engebeli, yağmurlu v.s oluşu) kullanıcıya en doğru protezi belirlemede temel kriterlerdir.

Düzenli spor yapan, sosyal yaşantısında aktif bir kişiye kısıtlı hareketliliğe sahip bir protez tercihi ne kadar yanlışsa, yaşça ilerlemiş, günlük aktiviteleri oldukça sınırlı bir kullanıcıya elektronik işlemcili üst düzey bir protez uygulamasında o derece yanlıştır. Sonuç olarak kişiye en uygun protez tercihini yapmak uygulama sürecinin en önemli aşamasıdır.

İlk Protez Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kullanıcı için ilk protez gerek psikolojik gerekse protez kullanımı ile ilgili alışkanlıkların yerleşmesi açısından çok önemlidir. Yanlış uygulama veya protez tercihi nedeniyle protez kullanmaktan vazgeçen birçok örnekle karşılaşmaktayız. Yanlış uygulama nedeniyle de protez kullanımında onarılması güç yanlış alışkanlıklar kazanılabilmektedir (hatalı yürüyüş şekilleri gibi).  Bu nedenle öncelikle protezi yaptıracağınız firmanın seçiminde;

  • Sağlık Bakanlığı Protez Uygulama Merkezi Lisansına Sahip olup olmadıklarına
  • Protezinizi yapan kişinin bu konuda almış olduğu eğitime,
  • Daha önce yapmış oldukları benzer protez uygulamalarının sizinle paylaşmalarına,
  • Size en uygun protez seçeneklerini çıkartıp, nedenlerini sizi de ikna ederek aktarmalarına

Protezin hazırlanmasından sonra yürüyüş rehabilitasyonu hizmetini de verecek olduklarını bilmek ilk protez uygulamasında oldukça önemlidir.

En Uygun Protez Seçimi

Günümüz protez teknolojisinde hemen hemen hayatın her anında ihtiyaca yanıt verebilecek, ilgi duyduğumuz tüm amatör-profesyonel spor branşlarında sizi destekleyecek protez ekipmanı dizaynları mevcuttur. Gelişen teknolojiyle birlikte kullanıma sunulan her yeni protez ekipmanı hayatlarınızı kolaylaştırmada yardımcı olduğu gibi aynı zamanda en doğru protez parçalarını doğru kişiye uygulamadaki protez uzmanının sorumluluğunu arttırmaktadır.
Genel sağlık durumu, protezli tarafta güdük boyu uzunluğu, güdüğün şekli, kullanıcının ağırlığı v.s gibi birçok etken kişinin genel durumunu belirlemede ve hazırlanacak protezin genel hatlarıyla statik-dinamik dizaynını belirlemede baz alınan değerlerdir. Aynı zamanda kullanıcının etki düzeyini ve kullanacağımız ekipmanları belirlemede baz aldığımız bir skalamız mevcuttur. Bu skala sayesinde kişinin aktivite düzeyini sınıflandırabilerek beklentilerine ve fiziksel kondisyonuna uygun protez seçimini yapmış oluruz.

Protezlerin Bakımı

Birçok protez kullanıcısı, çeşitli nedenlerden ötürü protezlerinde zaman zaman sıkıntı yaşayabilirler. Bu nedenlerden bir kısmı kilo vermeye bağlı soket uyumsuzlukları, düşme gibi dış etkenlerden kaynaklı deformasyonlar olabildiği gibi hiç umursanmayan veya yeterli derecede bilgi sahibi olmadığımız protezin temel bakımlarının aksamasından kaynaklı olabilmektedir. Özellikle ilk protezlerini kullanmaya başlayacaklar veya soket-uygulayıcı kaynaklı nedenlerin dışında protezlerinde sorun yaşayan kullanıcılar için, aşağıda belirtilen temel bakım kaidelerine dikkat edilmesi olası sorunların önlenmesinde oldukça hayati öneme sahiptir.

  • Protezini Normal Koşullar Altında Kullanınız
    • Kullanmakta olduğunuz protezlerin birçoğu normal koşullarda kullanım için tasarlanmıştır. Aksi belirtilmediği sürece yüksek aktivite sporları için uygun değildir
    • Özel bir uygulama veya su geçirmez koruyucu kılıf kullanmadığınız sürece suda kullanım için uygun değildir.
    • Bazı makyaj kimyasalları protezin kaplamasına zarar verebilir, dolayısıyla kullanmadan önce teknikerinize muhakkak danışınız.
  • Soketinizi Günlük Temizleyiniz
    • Yumuşak sabun ve yumuşak bir bez veya sünger kullanın.
    • Sünger veya bezle ulaşılamayan kirler için diş fırçası kullanabilirsiniz.
    • Bir havlu ile içini kurulayın.
  • Güdük Çorabının Bakımı
    • Güdük çorapları günlük değiştirilmelidir.
    • Sıvı sabun ile düşük ısıda her gün elde yıkanmalıdır (sabun kalmadığından emin olun, aksi taktirde kalan deterjan cildi tahriş edebilir)
  • Silikon Çorapların ve Silikon Linerların Bakımı
    • Kalem, gazete silikon üzerinde kalıcı bir leke bırakabilir. Silikon çorabınızı veya linerlarınızı bu tür materyallerden uzak tutun.
    • Kullandığınız ürünün bakım ve temizlik şartları üreticiden üreticiye farklılık gösterebilir. Kullanım kılavuzunuzu teknikerinizden temin ediniz.
    • Garanti süresince aşınma veya yırtılma görmeniz halinde protezcinizle bir an önce irtibata geçin.
  • Deri parçaları kuru ve temiz tutun, Temizlemek gerekirse kuru sabun deneyin.
  • Dokuma bölümlerini sıvı sabun ve ılık su ile yıkayınız.
  • Pudra veya tozlar nedeniyle tıkanan pasif ventilleri yumuşak bir diş fırçası ile temizlenilirsiniz.
  • Mekanik parçaların bakımı için protezcinizle görüşünüz.
    • Mekanik parçaların kontrolü için düzenli olarak protezcinize uğramanız gerekmektedir.
    • Mekanik parçaları kendi kendinize ayarlamayı denemeyiniz (garantiyi bozan durumlara neden olabilirsiniz)
    • Proteziniz kaynaklı belirgin tüm sesleri protezcinize bildirin
    • Düzenli olarak sizin yapmanız gereken (yağlama gibi, güdük bakımı gibi) işlemlerini aksatmayın
  • Zarar görmüş kabloları protezcinize bildirin.
  • Kullanmadığınız anlarda protezinizi yan yatırın.
  • Doktorunuz tarafından onaylanmış, bakteri oluşumunu, istenmeyen kokuları ve aşısı terlemeyi engelleyen krem veya pudra kullanın.