Ortez teknolojisi: ortezler nasıl çalışır?
Ortezlerin çalışma ilkeleri, malzeme yapısı, eklem ve hareket kontrolü ile ortez türlerine genel bakış.
Ortez teknolojisi ne işe yarar?
Ortez, vücudun bir bölümünü desteklemek, hizalamak ya da hareketini yönlendirmek amacıyla dışarıdan uygulanan bir yardımcı cihazdır. Ortez teknolojisi; malzeme, mekanik yapı ve bazı durumlarda elektronik bileşenleri bir araya getirerek bu desteği kişinin ihtiyacına göre sağlamayı amaçlar.
Ortezin türü, sertliği ve hareket kontrolü; etkilenen bölgeye, işlev düzeyine ve hekim değerlendirmesine göre belirlenir. Aşağıdaki bölümlerde ortezlerin çalışma ilkeleri genel hatlarıyla ele alınmaktadır.
Malzeme ve yapı
Ortezlerde farklı özelliklere sahip malzemeler kullanılır. Karbon kompozit gibi malzemeler hafiflik ile dayanıklılığı bir arada sunmaya; termoplastikler ise kişiye özel şekillendirmeye elverişlidir. Yumuşak dokular ve kayışlar ise konfor ve uyum için tasarlanır.
- Hafiflik ve dayanıklılık dengesi
- Kişiye özel şekillendirmeye uygunluk
- Cilt ile temas eden bölgelerde konfora yönelik tasarım
Eklem ve hareket kontrolü
Birçok ortez, eklem hizasındaki menteşeler aracılığıyla hareketi yönlendirir. Bu menteşeler hareketi tümüyle kısıtlayabilir, belirli bir açıyla sınırlayabilir ya da serbest bırakabilir. Amaç, ekleme binen yükü yönetmek ve hareketi güvenli bir aralıkta tutmaya katkı sağlamaktır.
Duruş fazı güvenliği
Bazı ortezler, yürüyüşün ayağın yere bastığı duruş fazında ekstra destek sağlamaya yönelik tasarlanır. Bu yaklaşım, adım sırasında dizin istem dışı bükülmesini sınırlamayı ve merdiven inmek gibi etkinliklerde dengeyi desteklemeyi amaçlar. Bazı sistemlerde bu kontrol mekanik, bazılarında elektronik bileşenlerle sağlanır.
Ortez teknolojisinin bileşenleri
Bir ortezde bu bileşenlerin hangilerinin yer alacağı, kişinin ihtiyacına ve hekim değerlendirmesine göre belirlenir.
Taşıyıcı yapı
Ortezin ana gövdesi; desteği ve hizayı sağlayan, malzemesi ihtiyaca göre seçilen bölümdür.
Eklem ve menteşe
Hareketin yönlendirildiği ya da sınırlandırıldığı mekanik bileşenlerdir.
Duruş ve salınım kontrolü
Yürüyüşün farklı fazlarında desteğin ayarlanmasına yönelik mekanik veya elektronik düzenlemelerdir.
Elektriksel uyarım desteği
Bazı durumlarda kas çalışmasını desteklemeye yönelik fonksiyonel elektriksel uyarım (FES) yöntemleri tedavi planına eklenebilir.
Ortez türlerine örnekler
Aşağıdaki örnekler bilgilendirme amaçlıdır. Uygun ortez türü, etkilenen bölgeye ve hekim değerlendirmesine göre belirlenir.
Ayak-bilek ortezi (AFO)
Ayak bileği ve ayak kontrolünü desteklemeye yönelik ortez türüdür; farklı malzeme ve menteşe seçenekleriyle uygulanabilir.
Fonksiyonel diz ortezi
Diz ekleminin hizasını ve hareketini desteklemeye yönelik, günlük etkinliklerde konforu gözeten ortez türüdür.
Karbon kompozit ayak ortezi
Hafiflik ve dayanıklılığı ön planda tutan, adım sırasında enerji desteğine yönelik tasarlanan ortez türüdür.
Ortez uygulama süreci
Hekim Değerlendirmesi
Uygulama, uzman hekim değerlendirmesi ve reçete/rapor ile başlar.
Ölçü ve Planlama
Kişinin durumu ve işlev düzeyi değerlendirilir; uygun ortez türü ve teknoloji seçenekleri belirlenir.
Uygulama ve Uyum
Ortez uygulanır; menteşe ayarları ve uyum kişiye göre yapılır.
Takip
Kullanım eğitimi verilir; kontrol ve gerektiğinde uyarlamalar için takip sağlanır.
Sık sorulan sorular
Ortezler nasıl çalışır?
Ortezler; malzeme, mekanik yapı ve bazı durumlarda elektronik bileşenlerle vücudun bir bölümünü destekler, hizalar veya hareketini yönlendirir. Çalışma biçimi ortez türüne göre değişir.
Hangi ortez teknolojisi bana uygun?
Uygun ortez ve teknoloji seçenekleri; etkilenen bölgeye, işlev düzeyine ve hekim değerlendirmesine göre belirlenir. Karar hekim ve klinik ekip tarafından verilir.
Karbon malzemenin avantajı nedir?
Karbon kompozit malzemeler, hafiflik ile dayanıklılığı bir arada sunmaya yönelik tercih edilebilir. Malzeme seçimi kişinin ihtiyacına göre planlanır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz. Uygulamalar uzman hekim reçetesi/raporu doğrultusunda, ruhsatlı merkez adreslerimizde yapılır.
