Diz üstü ampütasyon sonrasında kullanılan protez diz eklemleri, temel olarak iki grupta değerlendirilir: mekanik dizler ve mikroişlemcili dizler. İki grup arasındaki farkı anlamak, kişinin ihtiyacına uygun çözümün seçilmesinde yol gösterici olabilir. Uygun protez tipinin belirlenmesi, uzman hekim değerlendirmesi ve protez uzmanının yaptığı ölçüm ve denemeler doğrultusunda gerçekleşir.
Mekanik ve Mikroişlemcili Dizler
Mekanik diz eklemleri; kilit, sürtünme veya hidrolik/pnömatik sıvı sistemleri kullanır ve duruş kontrolü için genellikle vücut ağırlığına dayanır. Mikroişlemcili dizler ise sensörler ve yazılım aracılığıyla yürüyüşü sürekli algılar; sıvı bazlı direnci adım adım ayarlar. Bu sayede farklı hızlarda yürüme, rampa ve merdivenlerden iniş ile ayakta durma daha kontrollü hale gelebilir.
Yürüyüşün İki Fazı
Tüm protez diz eklemleri, doğal yürüme paterninin iki fazını taklit edecek şekilde tasarlanır:
- Duruş fazı: Ayağın yere temas ettiği ve vücut ağırlığının taşındığı evre.
- Salınım fazı: Bacağın ileri doğru serbest hareket ettiği evre.
Mikroişlemcili dizlerde sensör verileri bu iki faz boyunca sürekli değerlendirilir; direnç, o anki harekete göre uyarlanır.
Güvenlik Özellikleri
Bazı mikroişlemcili dizlerde bulunan tökezleme algılama sistemleri, dengenin bozulduğu anları saptayarak dizin desteklemesine yardımcı olabilir ve düşme riskini azaltmayı amaçlar. Duruş desteği özellikleri ise ayakta beklerken daha az telafi hareketiyle rahat durabilmeyi hedefler. Bu özelliklerin kişiye uygunluğu, ampütasyon seviyesi, kalan uzvun durumu ve genel fiziksel duruma göre değişir.
Su ve Toz Dayanımı
Cihazların suya ve toza karşı direnci, uluslararası koruma (IP) derecesiyle ifade edilir. Bazı modeller yalnızca yağmur ve sıçramalara karşı korunaklıyken, daha yüksek koruma sınıfına sahip bazı modeller suya daldırılabilir düzeyde dayanıklıdır. Kullanım koşulları cihazın teknik özelliklerine bağlı olduğundan, üretici bilgilerine ve protez uzmanının yönlendirmesine uyulması önemlidir.
Aktivite Modları
Bazı mikroişlemcili dizler, temel yürüme modunun yanı sıra farklı aktiviteler için ayarlanabilen ek modlar sunar. Bu ayarlar protez uzmanı tarafından kişiye göre programlanır; kullanıcı günlük yaşamda bu modlar arasında geçiş yapabilir.
Değerlendirme Süreci
Bir protez dizinin uygunluğu bireysel bir karardır. Mikroişlemcili dizi destekleyecek kasların güçlendirilmesi için fizyoterapist ile, kişinin gereksinimlerine uygun çözümün belirlenmesi ve deneme yapılması için protez uzmanı ile birlikte çalışılması önerilir. Tüm uygulamalar, uzman hekim reçetesi ve raporu doğrultusunda yürütülür.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurmanız gerekir.
