Ayak bileği–ayak ortezi (AFO)
Ayak bileği ile ayağı birlikte kapsayan; ayağın konumunu ve yürüyüşün belirli aşamalarını desteklemek üzere kişiye göre yapılandırılan ortez sınıfı.
AFO nedir?
AFO, ayak bileği ve ayağı kapsayan ortezlerin genel adıdır. Kişinin kendi bacağı korunur; ortez, bu anatomik yapıyı dışarıdan destekler. Bu nedenle AFO bir protez değildir.
Amaç; ayak bileği hareketini yönlendirmek veya sınırlamak, ayağın salınım sırasında takılmasını azaltmaya yardımcı olmak, basma fazındaki hizayı desteklemek ve gerektiğinde diz üzerindeki dolaylı etkileri yönetmektir. Aynı AFO her kullanıcı için uygun değildir; sertlik, yükseklik, eklem yapısı ve ayak bölümü klinik değerlendirmeye göre seçilir.
AFO hangi bölgeyi kapsar?
AFO'nun üst sınırı baldırdadır; yapı ayak bileği eklemini geçer ve ayak tabanına uzanır. Diz eklemini içine almaz. Diz eklemini de geçen bir sistem anatomik olarak KAFO sınıfındadır.
- Baldır bölümü: ortezin alt bacağa tutunmasını sağlar.
- Ayak bileği bölümü: hareketi serbest bırakabilir, sınırlayabilir veya yönlendirebilir.
- Ayak bölümü: topuk, taban ve ön ayağın konumuna göre biçimlendirilir.
Başlıca AFO tasarımları
Bu sınıflar birbirini bütünüyle dışlamaz. Malzeme, eklem yapısı ve sertlik aynı kişide farklı biçimlerde bir araya getirilebilir.
Sabit veya rijit AFO
Ayak bileği hareketini belirgin biçimde sınırlamak ve ayağı hedeflenen konumda tutmak üzere tasarlanır.
Eklemli AFO
Mekanik eklem veya esnek bölge yardımıyla belirli yönlerde harekete izin verirken diğer yönleri kontrol etmeyi amaçlar.
Dinamik AFO
Malzeme esnekliği ve geometrisiyle adım sırasında kontrollü hareket veya enerji geri dönüşü sağlamaya yönelik tasarlanır.
İnceleDeğerlendirmede nelere bakılır?
AFO seçimi yalnızca tanı adına veya ürün görünümüne göre yapılmaz.
Kas gücü
Ayak bileğini yukarı ve aşağı hareket ettiren kaslarla diz kontrolüne katkı veren kaslar birlikte değerlendirilir.
Eklem hareketi
Ayak bileğinin pasif ve aktif hareket açıklığı ile sabit şekil değişiklikleri incelenir.
Kas tonusu
Spastisite, istemsiz kas aktivitesi ve hareketin hızla değişen özellikleri tasarımı etkileyebilir.
Diz kontrolü
AFO diz eklemini kapsamasa da ayak bileği açısı dizin duruş fazındaki davranışını etkileyebilir.
Cilt ve duyu
Basınç riski, dolaşım, duyu kaybı ve cilt bütünlüğü kullanım planında dikkate alınır.
Ayakkabı ve etkinlik
Ayakkabının iç hacmi, taban yapısı ve kişinin günlük hareket düzeyi birlikte ele alınır.
Çocuklarda AFO
Çocuklarda AFO; ayak ve ayak bileği hizasını desteklemek, ayakta durma ve yürüme hedeflerine katkı sağlamak için değerlendirilebilir. Büyüme devam ettiği için ölçü, uyum, cilt kontrolü ve kullanım süresi daha sık gözden geçirilir.
Ortez tasarımı çocuğun motor becerileri, kas tonusu, eklem hareketi, kullandığı ayakkabı ve terapi hedefleriyle birlikte planlanır.
- Büyümeye bağlı uyum değişiklikleri izlenir.
- Kızarıklık ve basınç alanları düzenli kontrol edilir.
- Ortez kullanımı terapi ve günlük etkinliklerle birlikte planlanır.
AFO uygulama süreci
Klinik değerlendirme
Tanı, kas gücü, eklem hareketi, cilt, duyu ve yürüyüş birlikte incelenir.
Tasarım ve ölçü
Ortezin sertliği, yüksekliği, eklem özelliği ve ayak bölümü belirlenerek ölçü alınır.
Prova ve hizalama
Temas alanları, ayakkabı uyumu ve yürüyüş sırasındaki etkiler kontrol edilir.
Eğitim ve takip
Takıp çıkarma, cilt kontrolü, temizlik ve kademeli kullanım anlatılır; kontroller planlanır.
Sık sorulan sorular
AFO ile KAFO arasındaki temel fark nedir?
AFO ayak bileği ile ayağı kapsar ve diz eklemini geçmez. KAFO ise diz, ayak bileği ve ayağı birlikte kapsar; diz eklemine yönelik bir kontrol bileşeni içerir.
Her ayak düşmesinde aynı AFO kullanılır mı?
Hayır. Ayak düşmesinin nedeni, eklem hareketi, kas tonusu, diz kontrolü, cilt ve günlük etkinlikler tasarım seçimini değiştirir.
AFO ayakkabısız kullanılabilir mi?
Birçok AFO, güvenli yük aktarımı ve kaymayı önlemek için uygun ayakkabıyla birlikte kullanılacak şekilde tasarlanır. Kullanım biçimi uygulamayı yapan ekip tarafından açıklanır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişiye özel cihaz önerisi yerine geçmez. Ortez uygulaması uzman hekim değerlendirmesi ve reçetesi/raporu doğrultusunda planlanır.
