Diz–ayak bileği–ayak ortezi (KAFO)
Diz eklemini de geçerek uyluktan ayağa uzanan; diz güvenliği, alt ekstremite hizası ve yürüyüş kontrolü için kişiye göre yapılandırılan ortez sınıfı.
KAFO nedir?
KAFO; diz, ayak bileği ve ayağı birlikte kapsayan alt ekstremite ortezidir. Yapı uylukta başlar, diz eklemini geçer ve ayak bölümüne kadar uzanır. Kişinin kendi bacağı korunur; KAFO bu anatomik yapıyı dışarıdan desteklediği için protez değildir.
AFO'dan temel farkı diz eklemini de kontrol etmesidir. Diz güvenliğinin yetersiz olduğu, bacağın yük taşıma sırasında kontrol edilmesinin gerektiği veya ayak bileği ile diz hizasının birlikte yönetilmek istendiği durumlarda değerlendirilir.
KAFO hangi bölümlerden oluşur?
KAFO tek bir parça veya tek bir mekanizma değildir. Uyluk ve baldır temas bölümleri, diz eklemi, taşıyıcı yan elemanlar, ayak bileği kontrolü, ayak bölümü ve kayışlar kişinin anatomisi ile hedeflerine göre bir araya getirilir.
- Uyluk bölümü ve taşıyıcı yapı
- Mekanik veya elektronik kontrollü diz eklemi
- Baldır bağlantıları ve ayak bileği bölümü
- Ayak tabanı, ayakkabı bağlantısı ve sabitleme elemanları
Diz eklemi kontrolüne göre KAFO türleri
Anatomik sınıf aynı kalırken diz mekanizmasının çalışma biçimi değişebilir. Seçim; güvenlik, kas gücü, eklem hareketi, el becerisi ve günlük hedeflere göre yapılır.
Kilitli diz eklemli KAFO
Diz eklemini ayakta durma ve yürüme sırasında kilitli tutmaya yönelik mekanik yapıdır. Oturma için kilidin kullanıcı veya yardımcı tarafından açılması gerekebilir.
Duruş kontrollü KAFO
Destek fazında diz güvenliği sağlamayı, salınım fazında ise koşullar uygunsa diz hareketine izin vermeyi amaçlayan mekanik veya elektronik sistemdir.
Mikroişlemci kontrollü KAFO
Sensör verilerini kullanarak diz direncini yürüyüşün farklı aşamalarında düzenlemeye yönelik elektronik kontrollü sistemdir.
İnceleUygunluk değerlendirmesi
KAFO kararı yalnızca tanıya göre verilmez; cihazın güvenli biçimde kullanılabilmesi ve işlevsel katkı olasılığı birlikte değerlendirilir.
Diz güvenliği
Dizin yük altında öne veya arkaya kaçması, istemsiz bükülmesi ve kişinin bunu kontrol edebilme düzeyi incelenir.
Kalça ve gövde kontrolü
Bacağın ilerletilmesi, denge ve yardımcı cihaz kullanımı için gerekli proksimal kontrol değerlendirilir.
Eklem hareketi
Kalça, diz ve ayak bileği hareket açıklığı ile sabit kontraktürler tasarım seçeneklerini etkileyebilir.
Kas gücü ve tonus
Kas zayıflığı, yorgunluk, spastisite ve istemsiz kas aktivitesi birlikte ele alınır.
Duyu, cilt ve dolaşım
Uzun temas hattında basınç ve sürtünme riski nedeniyle cilt bütünlüğü yakından değerlendirilir.
Bilişsel ve el işlevleri
Kilidi yönetme, sistemi doğru takma ve güvenlik talimatlarını uygulama becerisi seçimde önemlidir.
KAFO, AFO ve HKAFO ayrımı
AFO ayak bileği ile ayağı kapsar; KAFO bunlara diz eklemini ve uyluk bölümünü ekler. Kalça eklemini de geçen uzun bir sistem ise HKAFO olarak adlandırılır. HKAFO, KAFO'nun yalnızca daha uzun bir modeli değil; kalça kontrolünü de içeren ayrı bir anatomik kapsamdır.
Dizde metal eklem görülmesi her zaman mikroişlemci kullanıldığı anlamına gelmez. Eklem kilitli, serbest, mekanik duruş kontrollü, elektronik duruş kontrollü veya mikroişlemciyle sürekli direnç ayarlı olabilir.
- AFO: ayak bileği + ayak
- KAFO: diz + ayak bileği + ayak
- HKAFO: kalça + diz + ayak bileği + ayak
KAFO uygulama ve eğitim süreci
Klinik ve işlevsel değerlendirme
Kas gücü, eklem hareketi, denge, cilt, duyu, düşme öyküsü ve günlük hedefler incelenir.
Ölçü ve mekanizma seçimi
Temas bölümleri, diz ve ayak bileği eklemleri, kilit sistemi ve ayak bölümü kişiye göre planlanır.
Prova ve hizalama
Ayakta durma, oturma ve yürüme sırasında mekanik eksenler, basınç alanları ve ayakkabı uyumu kontrol edilir.
Yürüme eğitimi
Kilidin kullanımı, oturma-kalkma, yardımcı cihaz, güvenli adım ve düşme durumları için eğitim verilir.
Periyodik takip
Eklem mekanizmaları, kayışlar, cilt teması ve vücut ölçülerindeki değişiklikler düzenli kontrol edilir.
Sık sorulan sorular
KAFO ile dizlik aynı şey midir?
Hayır. Dizlik yalnızca diz çevresini destekleyebilir. KAFO ise uyluktan başlar, diz ve ayak bileğini geçerek ayağa uzanır; birden fazla eklemi birlikte kontrol eder.
KAFO kullanan herkes dizini kilitli mi tutar?
Hayır. Diz eklemi sabit kilitli, serbest, duruş kontrollü veya mikroişlemci kontrollü olabilir. Uygun mekanizma bireysel değerlendirmeyle seçilir.
KAFO ile merdiven kullanılabilir mi?
Bu; eklem mekanizmasına, kas gücüne, dengeye, yardımcı cihaz kullanımına ve çevre koşullarına bağlıdır. Güvenli yöntem rehabilitasyon ekibiyle çalışılmalıdır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişiye özel cihaz önerisi yerine geçmez. KAFO uygulaması uzman hekim değerlendirmesi ve reçetesi/raporu doğrultusunda planlanır.
