Kol Protezleri
Parmak, el, dirsek ve omuz seviyesi üst ekstremite protezleri hakkında bilgilendirme.
Kol protezleri nedir?
Kol protezleri; kaza, yaralanma, hastalık ya da doğuştan gelen ekstremite farklılıkları nedeniyle üst ekstremitenin bir bölümünü veya tamamını (parmaklar, el, önkol, dirsek ya da omuz düzeyi) kaybeden kişiler için tasarlanan yardımcı tıbbi cihazlardır. Üst ekstremite protezleri olarak da adlandırılırlar.
Bu cihazlar, doğal ve sade bir görünüm sunan pasif ellerden, birçok el hareketini taklit edebilen elektronik kontrollü ellere kadar geniş bir yelpazede yer alır. Amaç, kişinin günlük yaşamındaki işlevselliğini mümkün olduğunca desteklemektir.
Kol protezleri doğal bir uzvun yerini tam olarak tutamasa da; kişinin hareket kabiliyetini ve bağımsızlığını yeniden kazanmasına, günlük etkinliklere ve çalışma yaşamına dönmesine katkıda bulunabilir. Uygun cihazın seçimi, amputasyon seviyesine ve kişiye özel bir değerlendirmeye dayanır.
Amputasyon seviyesine göre kol protezi uygulamaları
Kol protezinin yapısı, büyük ölçüde kaybın hangi seviyede olduğuna bağlıdır. Aşağıdaki başlıklardan ilgili sayfaya geçebilirsiniz.
Kısmi El Protezi
Parmak, metakarp ve el düzeyindeki kayıplarda; korunan el yapısını temel alan kozmetik, işlevsel ve elektronik el/parmak protezleri.
İncele
Dirsek Altı Protez
Kendi dirsek ekleminin korunduğu; önkol soketi, bilek birimi ve terminal cihazdan oluşan transradial uygulama.
İncele
Dirsek Üstü Protez
Dirsek eklemi bulunmadığından üst kol soketi, protez dirsek eklemi, bilek ve terminal cihazın birlikte kullanıldığı transhumeral uygulama.
İncele
Omuz Dezartikülasyon Protezi
Omuz ekleminden itibaren yapılandırılan; gövde soketi, protez omuz ve dirsek eklemi, bilek ve terminal cihaz içeren kapsamlı sistem.
İnceleKol protezi türleri ve kontrol yöntemleri
Amputasyon seviyesinden bağımsız olarak, terminal cihaz ve eklemler farklı yöntemlerle kontrol edilebilir. Aşağıdaki başlıklardan ayrıntılı bilgiye geçebilirsiniz. Görseller kavramları tanıtmak için hazırlanmış temsili örneklerdir.
Genel bakış
El, ön kol, dirsek ve üst kol seviyelerinde protez yaklaşımlarına genel bir bakış.
İnceleMiyoelektrik (biyonik) el
Kas sinyallerini algılayan sensörlerle kavrama hareketlerinin kontrol edildiği elektronik el.
İnceleMiyoelektrik kol sistemi
Önkol ve kol düzeyinde eklem ve terminal cihazın elektronik olarak yönetildiği sistem.
İncele
Pasif yardımcı el
Günlük işlerde nesneleri sabitlemeye yardımcı olan pasif el örneği.
İncele
Hedefli kas reinnervasyonu (TMR)
Uygun durumlarda, sinirlerin yeniden yönlendirilmesiyle daha fazla kas sinyaline erişmeyi amaçlayan cerrahi destekli yaklaşım.
İncele
El için kontrol uygulaması
Telefon üzerinden kavrama ve hassasiyet ayarlarının yapılmasına yardımcı olan kontrol uygulaması.
İnceleKol protezi ne tür destek sağlayabilir?
Uygun biçimde uyarlanmış bir kol protezi, günlük görevlerde tutma, kavrama ve taşıma gibi işlevlere yardımcı olarak kişinin bağımsızlığını artırabilir. Bazı cihazlar belirli işlere yönelik tutucu veya kanca gibi özel uçlarla; daha gelişmiş modeller ise doğal ele daha yakın bir görünüm ve harekete yönelik tasarımlarla üretilir. Fiziksel işlevin yanında, protez kullanımı uzuv kaybı sonrası uyum sürecinde psikolojik açıdan da destekleyici olabilir.
- Günlük yaşam etkinliklerinde tutma ve kavramaya yardımcı olma
- Belirli işlere yönelik özel uç parçalarıyla işlevsel destek
- Doğal görünüme yakın kozmetik seçenekler
- Uzuv kaybına uyum sürecinde psikolojik ve sosyal destek
Kol protezlerinin başlıca türleri
Üst ekstremite protezleri genel olarak üç ana grupta değerlendirilir. Her grubun kendine özgü işlevleri ve kullanım alanları vardır. Doğru türün belirlenmesi; kişinin ihtiyaçlarına, hedeflerine, günlük etkinliklerine ve güdüğün boyutu, biçimi ve konumuna göre değişir.
- Kozmetik (pasif) protezler: Öncelikle doğal bir görünüm sağlamaya yöneliktir. Kişinin ten rengine ve fiziksel özelliklerine uygun üretilebilir; belirgin bir kavrama işlevi sunmasa da sosyal ortamlarda konfor sağlayabilir.
- Vücut kontrollü protezler: Omuz, göğüs ya da güdük hareketleriyle kablo ve kayış sistemi üzerinden kontrol edilir. Dayanıklı yapısıyla tutma ve kaldırma gibi görevlerde tercih edilebilen mekanik bir seçenektir.
- Miyoelektrik (elektronik) protezler: Kas sinyalleriyle kontrol edilen, bataryayla çalışan cihazlardır. Güdük üzerindeki elektrotlar kas uyarılarını algılayarak parmak hareketlerine ve farklı kavrama biçimlerine dönüştürür.
Miyoelektrik protezler nasıl çalışır?
Miyoelektrik protezlerde, güdük üzerine yerleştirilen elektrotlar kişinin kas kasılmaları sırasında oluşan elektriksel sinyalleri algılar. Bu sinyaller cihazın elektronik sistemi tarafından işlenerek elin açılıp kapanması ya da farklı kavrama modlarına geçiş gibi hareketlere çevrilir. Kullanıcının kas sinyallerini bilinçli biçimde üretmeyi öğrenmesi, bu tür cihazların etkin kullanımında önemli bir aşamadır. Cihazın hassasiyeti, hareket çeşitliliği ve batarya yönetimi kişiye göre ayarlanabilir.
Protez uygulama süreci ve dikkat edilecekler
Her kol protezi, kullanacak kişiye özel olarak uyarlanmalıdır; iki kullanıcının ihtiyaçları birebir aynı olmaz. Doğru çözüm; kişinin ekstremite farklılığına, yaşam tarzına ve günlük etkinliklerine göre belirlenir. Bu süreç genellikle kişinin kendisi, hekimi, fizyoterapi ve iş-uğraşı terapisi uzmanları ile sertifikalı bir protez-ortez teknik uzmanından oluşan bir ekip çalışmasını gerektirir.
- Güdüğün iyileşme durumu ve soket uyumunun düzenli değerlendirilmesi
- Kişinin günlük etkinliklerine ve mesleğine uygun bileşen seçimi
- Kullanımın öğrenilmesi için rehabilitasyon ve terapi desteği
- Konfor, güvenlik ve cilt sağlığı açısından düzenli kontroller
Kol protezleri hakkında merak edilenler
Kol protezi tipleri nelerdir?
Başlıca üç grup vardır: kozmetik (pasif) protezler, vücutla çalışan (mekanik) protezler ve miyoelektrik (elektronik) protezler. Uygun tip; amputasyon seviyesi, güdüğün durumu ve kişinin günlük ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Amputasyon seviyesi protezi nasıl etkiler?
Seviye yükseldikçe protezin karşılaması gereken işlev ve kontrol edilecek eklem sayısı artar. Kısmi elde korunan el yapısı temel alınırken; dirsek üstü ve omuz seviyesinde protez eklemler ve daha kapsamlı bir sistem gerekir.
Miyoelektrik protez herkese uygun mudur?
Uygunluk; güdüğün durumu, kas sinyalleri, cilt sağlığı ve günlük ihtiyaçlara bağlıdır ve yalnızca hekim ile klinik ekip değerlendirmesiyle belirlenir.
Uygun kol protezi nasıl belirlenir?
Amputasyon seviyesi, güdük ve cilt durumu, kas sinyalleri, günlük gereksinimler ve hedefler birlikte değerlendirilir. Uygulama, uzman hekim reçetesi veya raporu doğrultusunda kişiye özel planlanır.
Uygulama süreci
Hekim Reçetesi / Raporu
Uygulama, uzman hekim tarafından düzenlenen reçete veya rapor ile başlar. Reçetesiz/raporsuz uygulama yapılmaz.
Değerlendirme ve Ölçü
Kişinin durumu değerlendirilir; ısmarlama üretim için ölçü alınır ve hizmet planı hazırlanır.
Üretim ve Prova
Kişiye özel protez/ortez üretilir; prova aşamasında uyum ve hizalama yapılır.
Uygulama ve Kullanım Eğitimi
Uygulama yapılır; kullanım, temizlik ve bakım anlatılır.
Takip
Uygulama sonrası kontrol ve bakım-onarım için takip sağlanır.
İlgili bilgilendirici içerikler
Kol ve El Protezleri: Genel Bir Bakış
OkuyunAmputasyon Seviyesine Göre Üst Ekstremite Protezleri
OkuyunHedefli Kas Reinervasyonu (TMR) Nedir?
OkuyunMiyoelektrik Kumandalı Kol Protezleri
Okuyun
Üst Ekstremite Protezlerinde Miyoelektrik Değerlendirme
OkuyunUygulamalar uzman hekim reçetesi/raporu doğrultusunda, ruhsatlı merkez adreslerimizde yapılır. Bu içerikler bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.