Dirsek üstü protez
Dirsek ekleminin bulunmadığı; üst kol soketi, protez dirsek eklemi, bilek ve terminal cihazdan oluşan üst ekstremite protezi.
Dirsek üstü protez nedir?
Dirsek üstü protez, klinik adıyla transhumeral protez; amputasyonun dirsek ekleminin üzerinde, üst kol seviyesinde gerçekleştiği durumlarda kullanılan bir üst ekstremite protezidir. Bu seviyede kişinin kendi dirsek eklemi bulunmadığından, dirseğin büküp uzatma görevini protez bir dirsek eklemi üstlenir.
Dirsek üstü protez; güdüğü saran üst kol soketi, protez dirsek eklemi, bilek birimi ve terminal cihazdan (el ya da kanca) oluşan bütünleşik bir sistemdir. Dirsek altına kıyasla hem eklemin yeniden oluşturulması hem de kontrol edilecek hareket sayısının artması nedeniyle planlama ve eğitim daha çok ön plana çıkar.
Kol amputasyon seviyeleri
Amputasyonun gerçekleştiği seviye, hangi doğal eklemlerin korunduğunu ve protezin hangi bileşenlere ihtiyaç duyduğunu belirler. Şemalar dört farklı seviyeyi karşılaştırır; ölçü belirtmez.
Dirsek altı
Dirsek eklemi korunur; el ve önkolun bir bölümü bulunmaz. Protez, kalan önkola uyarlanan soket, bilek birimi ve protez el ya da kanca ile planlanır.
İncele
Dirsek üstü
Amputasyon üst kol seviyesindedir; doğal dirsek, önkol ve el bulunmaz. Protez sisteminde üst kol soketinin yanı sıra protez dirsek, bilek birimi ve el ya da kanca yer alır.
Omuz dezartikülasyonu
Kol, omuz eklemi seviyesinde ayrılır; üst kol, dirsek, önkol ve el bulunmaz. Protez uygulaması omuz bölgesine uyarlanan kişiye özel soket ve kolun işlevlerini karşılayacak bileşenlerle planlanır.
İncele
Bilek amputasyonu
Bilek dezartikülasyonunda el, bilek ekleminden ayrılır; önkol ve doğal dirsek korunur. Protez el ve bağlantı bileşenleri, korunan önkolun uzunluğuna ve kişinin ihtiyaçlarına göre seçilir.
Temel bileşenler
Bileşenler bir bütün olarak birlikte planlanır; seçim ve ayar hekim ve klinik ekip yönlendirmesiyle yapılır.
Üst kol soketi
Güdüğü ve omuz çevresini kavrayan, protezi taşıyan ve kontrolü sağlayan kişiye özel bölüm.
Protez dirsek eklemi
Dirseğin büküp uzatma işlevini üstlenir; mekanik veya elektronik olarak kilitlenip serbest bırakılabilir.
Bilek birimi
Terminal cihazın dönmesini ve konumlanmasını sağlar.
Terminal cihaz (el / kanca)
Nesneleri tutan ve kavrayan uç bileşen; elektronik el, mekanik el veya kanca olabilir.
Kontrol yöntemleri
Dirsek üstü protezde hem dirseğin hem de terminal cihazın kontrolü planlanır. Hangi yöntemin uygun olduğu; kas sinyalleri, güdük durumu ve kişinin hedeflerine göre uzman ekip tarafından belirlenir.
Miyoelektrik (elektronik) sistem
Kas sinyalleriyle hem protez dirseğin hem de elin kontrol edilebildiği elektronik yaklaşım.
İncele
Vücutla çalışan (mekanik)
Omuz ve gövde hareketlerinin kablo düzeneğiyle dirsek ve terminal cihaza aktarıldığı dayanıklı mekanik yaklaşım.
Hedefli kas reinnervasyonu (TMR)
Bazı durumlarda sinirlerin yeniden yönlendirilmesiyle daha fazla kas sinyaline erişim sağlamayı amaçlayan cerrahi destekli yaklaşım.
İnceleKoordinasyon ve öğrenme
Bu seviyede birden çok hareketin birlikte yönetilmesi, yapılandırılmış bir eğitim gerektirir.
Çok eklemli kontrol
Dirsek ve terminal cihazın sırayla veya birlikte yönetilmesi, öğrenilmesi zaman alan bir koordinasyon gerektirir.
Askı ve konfor
Üst kol soketinin uygun askısı, protezin güvenli taşınması ve gün boyu konfor için önemlidir.
Aşamalı ilerleme
Hedefler kişiye göre belirlenir; kullanım becerisi adım adım ve düzenli takiple gelişir.
Uygulama süreci
Hekim Reçetesi / Raporu
Uygulama, uzman hekim reçetesi/raporu ile başlar.
Değerlendirme ve Ölçü
Güdük durumu, kas sinyalleri ve hedefler değerlendirilir; soket, dirsek ve kontrol yöntemi planlanır.
Prova ve Uyum
Soket, dirsek eklemi, bilek ve terminal cihaz uygulanır; ayarlar kişiye göre yapılır.
Eğitim ve Takip
Çok eklemli kontrol eğitimi verilir; düzenli kontrol ve uyarlamalar sağlanır.
Sık sorulan sorular
Dirsek üstü protezde dirsek nasıl çalışır?
Doğal dirsek bulunmadığından, büküp uzatma işlevini protez bir dirsek eklemi üstlenir. Bu eklem mekanik veya elektronik olarak kilitlenip serbest bırakılabilir; kontrolü kas sinyalleri veya vücut hareketiyle sağlanır.
Dirsek üstü seviyede kontrol neden daha çok eğitim gerektirir?
Hem dirseğin hem de terminal cihazın yönetilmesi gerektiğinden birden çok hareketin koordinasyonu söz konusudur. Bu koordinasyon, prova sonrası yapılandırılmış eğitimle kazanılır.
TMR bu seviyede her zaman gerekli midir?
Hayır. Hedefli kas reinnervasyonu yalnızca uygun durumlarda değerlendirilen bir yaklaşımdır. Gerekliliği hekim değerlendirmesiyle belirlenir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz. Uygulamalar uzman hekim reçetesi/raporu doğrultusunda, ruhsatlı merkez adreslerimizde yapılır.
